Zagadnienie dziedziczenia roszczenia z art. 446 § 3 k.c. wzbudza
wiele kontrowersji w doktrynie.
Jedni autorzy twierdzą, ze uprawnienie z art. 446 § 3 k.c. nie
wchodzi do spadku, bowiem jest ono ściśle związane z osobą
uprawnionego, skoro warunkiem jego uzyskania jest znaczne
pogorszenie jego osobistej sytuacji Ŝyciowej65.
Inni stoją na stanowisku, że roszczenie o odszkodowanie
przewidziane w art. 446 § 3 k.c. ma charakter majątkowy i wobec tego
przechodzi według ogólnych zasad na spadkobierców uprawnionego,
ponieważ należy do spadku po nim66. Spór na ten temat definitywnie przecięła uchwała 7 sędziów SN
z dnia 26.10.1975 r.67, która mówi, że roszczenie o odszkodowanie
przewidziane w art. 446 § 3 k.c. przechodzi na spadkobierców
uprawnionego. W uzasadnieniu tej uchwały SN wskazuje, że roszczenie
to nie jest ściśle związane z osobą uprawnionego i jako prawo
majątkowe, należy do spadku po nim. Prawo bowiem do żądania
naprawienia szkody majątkowej jest z istoty swej dziedziczne jako
prawo majątkowe. O tym czy roszczenie z art. 446 § 3 k.c. jest
dziedziczne, decyduje charakter szkody, której naprawieniu służy ten
przepis. Przyjęcie majątkowego charakteru tej szkody przy braku
przepisu szczególnego wyłączającego dziedziczność, musi prowadzić do
wniosku iż roszczenie to wchodzi do spadku po uprawnionym.
Jak wskazuje dalej SN, w obecnym stanie prawnym zarówno
w doktrynie, jak i orzecznictwie nie ulega już wątpliwości, że
odszkodowanie z art. 446 § 3 k.c. nie może być przyznane za same tylko
cierpienia moralne doznane z powodu śmierci osoby najbliższej, a zatem
jest ono zależne od istnienia szkody o charakterze majątkowym.
Ponadto przepis art. 446 § 3 k.c. mówi o „odszkodowaniu”. Celem
zaś odszkodowania jest naprawienie szkody majątkowej. Natomiast na
oznaczenie szkody o charakterze niemajątkowym przyjęło się używać
terminu „krzywda” i przewiduje się za nią „zadośćuczynienie” w
wypadkach w ustawie przewidzianych. Dziedziczenie roszczenia o zadośćuczynienie
ustawodawca dopuszcza tylko jako wyjątek od zasady
wyrażonej w art. 922 § 2 k.c. Brak analogicznego unormowania kwestii
dziedziczenia w art. 446 § 3 k.c. wynika z odmienności obu tych
roszczeń (odszkodowanie i zadośćuczynienie). Z przyczyn wyżej wymienionych należy przyjąć, że pod rządem
art. 446 § 3 k.c. nie ma już istotnego znaczenia to, czy powództwo
o odszkodowanie przewidziane w tym przepisie zostało wytoczone przez
uprawnionego, czy też przez jego spadkobierców.
Ci ostatni mogą otrzymać odszkodowanie tylko wtedy, gdy
przysługiwałoby ono uprawnionemu, jeśliby żył w chwili wyrokowania
i tylko w takim zakresie, jaki odpowiada szkodzie powstałej do dnia jego
śmierci, chodzi bowiem o wynagrodzenie szkody wynikłej ze znacznego
pogorszenia sytuacji życiowej uprawnionego, ale trwającego tylko do
dnia śmierci.
Przeciwko dziedziczeniu omawianego roszczenia nie przemawia
także przepis art. 449 k.c. ograniczający możność zbycia niektórych
roszczeń. Takie stanowisko zajął SN w swoim orzeczeniu z dnia
29.07.1970 r.68, w którym stwierdza: przepis art. 449 k.c. nie dozwala
jedynie na „zbycie” roszczeń wymienionych w art. 444 - 448 k.c. – a nie
na przeniesienie tych roszczeń przez poszkodowanego na inne osoby
w drodze czynności prawnej, takich jak umowa sprzedaży, zamiany,
darowizny czy też innej umowy zobowiązującej do przeniesienia
wierzytelności. Przepis ten natomiast nie wyłącza przejścia tych
roszczeń w drodze spadkobrania.
65 S. Garlicki, Odpowiedzialność cywilna za nieszczęśliwe wypadki, Warszawa 1971, s. 478.
66 A. Szpunar, Wynagrodzenie szkody wynikłej wskutek śmierci osoby bliskiej, Bydgoszcz 2000,
s. 158
67 Uchwała SN z dn. 26.10.1975 r., III PZP 22/70, OSN 1971/7-8, poz. 120.
68 Orzeczenie SN z dn. 29.07.1970 r., II CR 307/70, (nie publ.).